Διαρροή του σχεδίου συμφωνίας μεταξύ Βρυξελλών και Ουάσιγκτον δείχνει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει υποχωρήσει σχεδόν σε όλο το φάσμα των αμερικανικών αξιώσεων για πρόσβαση σε ευρωπαϊκές βάσεις δεδομένων. Το τίμημα για τη διατήρηση των ταξιδιών χωρίς βίζα, προειδοποιούν οργανώσεις ψηφιακών δικαιωμάτων, είναι τα πιο ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα εκατομμυρίων ανθρώπων.
Τι είναι το EBSP
Το 2022 η αμερικανική κυβέρνηση ανακοίνωσε έναν νέο όρο για τις χώρες του Προγράμματος Απαλλαγής από Θεώρηση (Visa Waiver Program): αν θέλουν οι πολίτες τους να συνεχίσουν να ταξιδεύουν στις ΗΠΑ χωρίς βίζα, πρέπει να παραχωρήσουν στις αμερικανικές αρχές πρόσβαση στις βιομετρικές τους βάσεις δεδομένων.
Ο μηχανισμός ονομάστηκε «Enhanced Border Security Partnership» (EBSP) και προβλέπει αυτοματοποιημένη ανταλλαγή προσωπικών δεδομένων για τον έλεγχο και την ταυτοποίηση των ταξιδιωτών. Οι συζητήσεις της Κομισιόν με την Ουάσιγκτον ξεκίνησαν ήδη από το 2022, σε μεγάλο βαθμό μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας· η επίσημη εντολή από το Συμβούλιο της ΕΕ δόθηκε μόλις τον Δεκέμβριο του 2025. Στόχος είναι μια «Συμφωνία-Πλαίσιο» με τους γενικούς κανόνες, πάνω στην οποία κάθε κράτος-μέλος θα υπέγραφε στη συνέχεια τη δική του διμερή συμφωνία.
Τι αποκάλυψε η διαρροή
Τον Μάιο του 2026 η οργάνωση Statewatch έφερε στο φως αναθεωρημένη εκδοχή του σχεδίου, δίνοντας για πρώτη φορά εικόνα της κατεύθυνσης που έχει πάρει η συμφωνία.
Σύμφωνα με τη νομική ανάλυση της EDRi, το κείμενο αντανακλά σχεδόν στο σύνολό του τις αμερικανικές απαιτήσεις για ανεμπόδιστη πρόσβαση σε πληροφορίες. Δύο είναι τα κεντρικά προβλήματα: αφενός το κείμενο απομακρύνεται σημαντικά από τη διαπραγματευτική εντολή που έδωσαν τα ίδια τα κράτη-μέλη, αφετέρου μεγάλο μέρος των διατάξεων δεν συμμορφώνεται με το ενωσιακό δίκαιο και ιδίως με τον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων.
Το πιο κρίσιμο σημείο αφορά την απαίτηση για «ουσιαστικά ισοδύναμο» επίπεδο προστασίας κατά τη διαβίβαση δεδομένων εκτός ΕΕ. Η EDRi εκτιμά ότι το σχέδιο δεν την πληροί — και ότι το Δικαστήριο της ΕΕ δύσκολα θα έκρινε διαφορετικά. Είναι μια προειδοποίηση με ιστορικό προηγούμενο: οι αποφάσεις Schrems I και II κατέρριψαν με παρόμοιο σκεπτικό δύο διαδοχικά πλαίσια διαβίβασης δεδομένων προς τις ΗΠΑ.
Ο κίνδυνος δεν είναι θεωρητικός
Το σχέδιο προβλέπει συστηματική διαβίβαση βιομετρικών στοιχείων αλλά και άλλων εξαιρετικά ευαίσθητων και υποκειμενικών «ενδείξεων κινδύνου» από ευρωπαϊκές εθνικές βάσεις προς μια κυβέρνηση που, όπως σημειώνει η EDRi, έχει επιδείξει κατάφωρη αδιαφορία για βασικά ανθρώπινα δικαιώματα στη μεταχείριση μεταναστών και επισκεπτών.
Επίσης το κείμενο δεν περιλαμβάνει καμία προστασία απέναντι σε διακρίσεις με βάση τις πολιτικές πεποιθήσεις — τη στιγμή που οι αμερικανικές αρχές ελέγχουν ήδη προφίλ ταξιδιωτών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η ανταλλαγή ατομικών αξιολογήσεων επικινδυνότητας, υποτίθεται για την προστασία της «δημόσιας ασφάλειας και τάξης», θα μπορούσε έτσι να στοχοποιήσει ανθρώπους για την αντίθεσή τους στην κυβέρνηση Τραμπ, για την υποστήριξη των δικαιωμάτων των τρανς ατόμων ή για δημόσιες διαμαρτυρίες κατά της γενοκτονίας στη Γάζα, με συνέπειες που μπορεί να φτάνουν μέχρι και την κράτηση στα σύνορα. Το ζήτημα δεν αφορά μόνο πολίτες της ΕΕ: επηρεάζονται όλοι οι υπήκοοι τρίτων χωρών που είναι καταχωρισμένοι σε ευρωπαϊκές βάσεις δεδομένων.
Ανοιχτή επιστολή προς το Συμβούλιο
Στις 20 Ιουλίου 2026 η EDRi δημοσίευσε ανοιχτή επιστολή προς το Συμβούλιο της ΕΕ, συνοδευόμενη από πλήρη νομική ανάλυση του διαρρεύσαντος σχεδίου. Η οργάνωση χαρακτηρίζει τις αμερικανικές απαιτήσεις εκβιασμό και καλεί την Επιτροπή και το Συμβούλιο να αντισταθούν στην πίεση και να αρνηθούν να «πουλήσουν» τα προσωπικά δεδομένα των ανθρώπων σε μια χώρα με βεβαρημένο ιστορικό παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ταχεία δημοκρατική οπισθοδρόμηση. Μια ισχυρή Ευρώπη, υποστηρίζει, χρειάζεται ισχυρούς κανόνες — και οι νομοθέτες οφείλουν να ενισχύσουν τις προστασίες απέναντι στην εκμετάλλευση δεδομένων, όχι να τις αποδομήσουν κατά παραγγελία.
Η επιστολή είναι διαθέσιμη στον ιστότοπο της EDRi: edri.org/open-letter-to-council-on-eu-us-ebsp-20-july-2026
Πηγή άρθρου: https://edri.org/