Η επικοινωνία είναι κρίσιμη δημόσια υποδομή
Η ψηφιακή επικοινωνία των κρατικών υπηρεσιών δεν είναι μια ακόμη εφαρμογή γραφείου. Σε μια φυσική καταστροφή, μια κυβερνοεπίθεση, μια διεθνή κρίση ή μια εκτεταμένη τεχνική βλάβη, από τη δυνατότητα των δημόσιων φορέων να ανταλλάσσουν άμεσα και με ασφάλεια μηνύματα, αρχεία και οδηγίες εξαρτάται η συνέχεια της διοίκησης.
Όταν αυτή η δυνατότητα παρέχεται αποκλειστικά από έναν ιδιωτικό και κεντρικά ελεγχόμενο πάροχο, το κράτος αποδέχεται ότι ένα κρίσιμο τμήμα της λειτουργίας του μπορεί να επηρεαστεί από τεχνικές αστοχίες, εμπορικές αποφάσεις ή νομοθεσίες τρίτων χωρών. Ακόμη και μια υπηρεσία που λειτουργεί υποδειγματικά σε κανονικές συνθήκες μπορεί να μετατραπεί σε σημείο συστημικής αδυναμίας όταν ο πάροχος αντιμετωπίσει βλάβη, κυβερνοεπίθεση, πολιτική πίεση ή επιχειρηματική κρίση.
Η ψηφιακή ανεξαρτησία δεν σημαίνει απλώς ότι τα δεδομένα φιλοξενούνται στην Ελλάδα ή στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Σημαίνει ότι η δημόσια διοίκηση μπορεί να λειτουργήσει, να συντηρήσει και να μεταφέρει το σύστημα επικοινωνιών της χωρίς την άδεια ενός μοναδικού προμηθευτή. Σημαίνει επίσης ότι μπορεί να συνεργάζεται με άλλους φορείς χωρίς να τους υποχρεώνει να χρησιμοποιούν την ίδια εμπορική πλατφόρμα.
Τι προσφέρουν το Matrix και το Element
Το Matrix είναι ανοιχτό πρότυπο για αποκεντρωμένες και διαλειτουργικές επικοινωνίες σε πραγματικό χρόνο. Το Element είναι μια εφαρμογή επικοινωνίας που υλοποιεί αυτό το πρότυπο. Η διάκριση είναι ουσιώδης. Το κράτος δεν χρειάζεται να εξαρτηθεί ούτε από την Element ούτε από οποιονδήποτε άλλο προμηθευτή, επειδή μπορεί να επιλέξει διαφορετικές συμβατές εφαρμογές, να λειτουργήσει δικούς του διακομιστές και να αναθέσει την υποστήριξη σε περισσότερους παρόχους.
Κάθε υπουργείο, ανεξάρτητη αρχή, περιφέρεια, δήμος ή νοσοκομείο μπορεί να διατηρεί τον δικό του κόμβο, υπό τον δικό του διοικητικό και νομικό έλεγχο. Οι κόμβοι μπορούν να επικοινωνούν μεταξύ τους μέσω ελεγχόμενης ομοσπονδίας, χωρίς να εξαρτώνται από έναν κεντρικό διακομιστή. Έτσι, μια βλάβη ή διακοπή σε έναν οργανισμό δεν καταργεί ολόκληρο το δίκτυο.
Παράλληλα, η διατερματική κρυπτογράφηση μπορεί να προστατεύει το περιεχόμενο των ιδιωτικών συνομιλιών, ενώ η δημόσια διοίκηση διατηρεί τον έλεγχο των λογαριασμών, των πολιτικών πρόσβασης, των κλειδιών και της αποθήκευσης των δεδομένων.
Η διεθνής εμπειρία δείχνει τον δρόμο
Η επιλογή αυτή δεν αποτελεί πειραματισμό περιορισμένης κλίμακας. Το Matrix χρησιμοποιείται ήδη από δεκάδες κυβερνήσεις και δημόσιους οργανισμούς. Η γαλλική κυβέρνηση λειτουργεί το Tchap για εκατοντάδες χιλιάδες δημόσιους υπαλλήλους. Οι γερμανικές ένοπλες δυνάμεις χρησιμοποιούν το BwMessenger, ενώ αντίστοιχες υποδομές αναπτύσσονται για την ομοσπονδιακή διοίκηση και το σύστημα υγείας.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το ΝΑΤΟ και ο ΟΗΕ έχουν αναπτύξει υποδομές βασισμένες στο Matrix, καθώς και περισσότερες από 35 κυβερνήσεις.
Η σημασία αυτών των παραδειγμάτων δεν βρίσκεται μόνο στην ασφάλεια. Βρίσκεται στη δυνατότητα διαφορετικών κρατών και οργανισμών να επικοινωνούν μέσα από ένα κοινό ανοιχτό πρότυπο, διατηρώντας το καθένα τη δική του υποδομή και τις δικές του πολιτικές ασφάλειας. Είναι το αντίστοιχο του ηλεκτρονικού ταχυδρομείου για σύγχρονες, ασφαλείς επικοινωνίες σε πραγματικό χρόνο.
Μια ρεαλιστική πρόταση για την Ελλάδα
Η Ελλάδα θα μπορούσε να δημιουργήσει μια εθνική ομοσπονδία Matrix για το Δημόσιο, με τεχνικό συντονισμό από κρατικά ή ακαδημαϊκά κέντρα δεδομένων. Η υποδομή θα πρέπει να ενσωματωθεί στις κρατικές υπηρεσίες αυθεντικοποίησης, να υποστηρίζει ισχυρή πολυπαραγοντική ταυτοποίηση και να διαθέτει κοινό κατάλογο δημόσιων φορέων και εξουσιοδοτημένων χρηστών.
Η εφαρμογή μπορεί να αρχίσει πιλοτικά σε φορείς που χρειάζονται ασφαλή διυπηρεσιακή συνεργασία, όπως οι κρατικές υπηρεσίες ασφάλειας, η Πολιτική Προστασία, οι περιφέρειες, τα νοσοκομεία, οι δήμοι και οι υπηρεσίες κυβερνοασφάλειας. Στη συνέχεια μπορεί να επεκταθεί στα υπουργεία και στους εποπτευόμενους οργανισμούς. Ο κώδικας των ελληνικών προσαρμογών πρέπει να δημοσιεύεται σε δημόσιο αποθετήριο, ώστε να ελέγχεται, να επαναχρησιμοποιείται και να βελτιώνεται.
Οι προμήθειες πρέπει να βασίζονται σε ανοιχτές προδιαγραφές και να επιτρέπουν τη συμμετοχή πολλών εταιρειών. Έτσι δημιουργείται εγχώρια τεχνογνωσία, περιορίζεται η εξάρτηση από έναν ανάδοχο και παραμένει εφικτή η αλλαγή παρόχου χωρίς αντικατάσταση ολόκληρου του συστήματος.
Μια κοινή υποδομή θα περιόριζε επίσης τον σημερινό κατακερματισμό, όπου κάθε φορέας αγοράζει χωριστές υπηρεσίες επικοινωνίας με διαφορετικούς όρους, επίπεδα ασφάλειας και δυνατότητες εξαγωγής δεδομένων. Θα επέτρεπε κοινές πιστοποιήσεις, κοινή εκπαίδευση των χρηστών και συντονισμένη αντιμετώπιση ευπαθειών. Η σχετική επένδυση θα παρέμενε ως δημόσια τεχνογνωσία και επαναχρησιμοποιήσιμος κώδικας, αντί να μετατρέπεται κάθε λίγα χρόνια σε νέα άδεια χρήσης μιας κλειστής πλατφόρμας.
Η ασφάλεια απαιτεί διαρκή συντήρηση
Το ανοιχτό λογισμικό δεν αποτελεί από μόνο του εγγύηση ασφάλειας. Απαιτούνται συστηματικές ενημερώσεις, ανεξάρτητοι έλεγχοι κώδικα, δοκιμές διείσδυσης, ασφαλής διαχείριση κλειδιών, καταγραφή συμβάντων, αντίγραφα ασφαλείας και σαφείς διαδικασίες απόκρισης. Για διαβαθμισμένες πληροφορίες χρειάζονται χωριστά και αυστηρά ελεγχόμενα δίκτυα, καθώς και ειδική πιστοποίηση.
Ωστόσο, το Matrix προσφέρει κάτι που οι κλειστές πλατφόρμες δεν μπορούν να εγγυηθούν: τη δυνατότητα του κράτους να γνωρίζει πώς λειτουργεί το σύστημα, να το ελέγχει, να το αλλάζει και να συνεχίζει να το χρησιμοποιεί ακόμη και αν ένας προμηθευτής αποχωρήσει.
Για την Ελλάδα, η υιοθέτηση του Matrix δεν θα ήταν απλώς μια τεχνολογική αναβάθμιση. Θα ήταν επένδυση στην επιχειρησιακή ανθεκτικότητα, στην ασφάλεια των επικοινωνιών, στην ανάπτυξη εγχώριας τεχνογνωσίας και στη θεσμική ψηφιακή ανεξαρτησία.
Πηγές άρθρου:
Element, Interoperable Digital Sovereignty: Παρουσιάζει τη χρήση υποδομών Matrix από περισσότερες από 35 κυβερνήσεις, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το ΝΑΤΟ και τα Ηνωμένα Έθνη και εξηγεί πώς η ομοσπονδία μεταξύ διαφορετικών παρόχων περιορίζει την τεχνολογική εξάρτηση: https://element.io/en/interoperable-digital-sovereignty,
Matrix.org Foundation, About Matrix: Περιγράφει το Matrix ως ανοιχτό πρωτόκολλο για ασφαλείς και αποκεντρωμένες επικοινωνίες, με ανοιχτή διακυβέρνηση και ουδέτερη εποπτεία του προτύπου από μη κερδοσκοπικό οργανισμό: https://matrix.org/foundation/about/,
Matrix.org Foundation, Matrix Specification: Η επίσημη τεχνική προδιαγραφή καθορίζει τις ανοιχτές διεπαφές, την ομοσπονδία διακομιστών, την αποκεντρωμένη αρχιτεκτονική και τις δυνατότητες διατερματικής κρυπτογράφησης: https://spec.matrix.org/latest/,
Interoperable Europe, Peer Learning Session on Tchap: Η ευρωπαϊκή πύλη διαλειτουργικότητας παρουσιάζει το Tchap της γαλλικής δημόσιας διοίκησης και τεκμηριώνει τη χρήση του ανοιχτού πρωτοκόλλου Matrix για αποκεντρωμένη και διαλειτουργική κρατική επικοινωνία: https://interoperable-europe.ec.europa.eu/collection/portal-support/news/peer-learning-session-interoperability-test-bed-and-tchap,
BWI, Matrix as the Unified Messenger Standard for the Bundeswehr: Ο επίσημος τεχνολογικός φορέας των γερμανικών ενόπλων δυνάμεων εξηγεί γιατί το BwMessenger βασίστηκε στο Matrix, στη διατερματική κρυπτογράφηση και σε υποδομές που ελέγχονται από την ίδια την Bundeswehr: https://www.bwi.de/magazin/artikel/open-source-matrix-ist-einheitlicher-messenger-standard-fuer-die-bundeswehr,
European Commission, Open Source Bug Bounties for Element: Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέταξε το Element στα έργα ανοιχτού λογισμικού για τα οποία χρηματοδότησε προγράμματα εντοπισμού και διόρθωσης ευπαθειών, αναγνωρίζοντας τη χρήση του από ευρωπαϊκές δημόσιες υπηρεσίες: https://commission.europa.eu/news-and-media/news/european-commission-launches-new-open-source-bug-bounties-2021-01-25_en.