Μια νέα έρευνα της οργάνωσης Bits of Freedom αποκαλύπτει ότι το Snapchat χρησιμοποιεί παραπλανητικές ειδοποιήσεις με στόχο να προσελκύει και να διατηρεί την προσοχή των χρηστών. Σύμφωνα με τα ευρήματα, αυτή η πρακτική ενδέχεται να παραβιάζει τον Κανονισμό Ψηφιακών Υπηρεσιών (Digital Services Act – DSA) της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο οποίος απαγορεύει τον παραπλανητικό και χειριστικό σχεδιασμό σε μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες.
Από την ενημέρωση στην εκμετάλλευση της προσοχής
Τα τελευταία χρόνια, οι ειδοποιήσεις των εφαρμογών έχουν αλλάξει ρόλο. Από απλά εργαλεία ενημέρωσης, έχουν μετατραπεί σε μηχανισμούς που ανταγωνίζονται επιθετικά για την προσοχή των χρηστών. Οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης επωφελούνται οικονομικά όταν οι χρήστες περνούν περισσότερο χρόνο στις εφαρμογές τους, κυρίως μέσω διαφημίσεων. Έτσι, δημιουργούν έναν ατελείωτο κύκλο ειδοποιήσεων για προτεινόμενο περιεχόμενο, δημοφιλή θέματα ή «ενδιαφέρουσες» προτάσεις.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτές οι ειδοποιήσεις είναι παραπλανητικές, καθώς δίνουν την εντύπωση προσωπικής επικοινωνίας ή επείγουσας ανάγκης, χωρίς αυτό να ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Το αποτέλεσμα είναι οι χρήστες να αποσπώνται συνεχώς και να αφιερώνουν περισσότερο χρόνο στο κινητό τους απ’ όσο επιθυμούν.
Τι έδειξε η έρευνα για το Snapchat
Η Bits of Freedom πραγματοποίησε μια μελέτη έξι εβδομάδων, κατά την οποία παρακολουθήθηκαν οι ειδοποιήσεις του Snapchat υπό διαφορετικές συνθήκες χρήσης. Διαπιστώθηκε ότι ο μεγαλύτερος αριθμός ειδοποιήσεων εμφανίστηκε όταν η εφαρμογή δεν ανοιγόταν καθόλου και όταν δεν ακολουθούνταν άλλοι λογαριασμοί, γεγονός που δείχνει ότι οι ειδοποιήσεις λειτουργούν ως μηχανισμός «επαναπροσέλκυσης» χρηστών.
Ορισμένες ειδοποιήσεις:
- εμφάνιζαν ψευδείς ή παραπλανητικές πληροφορίες,
- έμοιαζαν με προσωπικά μηνύματα φίλων, χωρίς να είναι,
- χαρακτηρίζονταν λανθασμένα ως επείγουσες.
Παράλληλα, διαπιστώθηκε ότι οι χρήστες δεν έχουν ουσιαστικό έλεγχο στα in-app badges (τα κόκκινα σημάδια ειδοποίησης), τα οποία δημιουργούν την αίσθηση ότι υπάρχει κάτι «ανολοκλήρωτο» μέσα στην εφαρμογή.
Ο αντίκτυπος στους χρήστες – και ειδικά στους νέους
Σε ποιοτικές συνεντεύξεις με χρήστες κοινωνικών δικτύων, πολλοί ανέφεραν ότι οι ειδοποιήσεις είναι ενοχλητικές και διαταρακτικές, ιδιαίτερα όταν αφορούν προτεινόμενο περιεχόμενο. Αυτό οδηγεί αρκετούς στο να απενεργοποιούν πλήρως τις ειδοποιήσεις ή τα badges, προκειμένου να μειώσουν το άγχος και την ψηφιακή υπερφόρτωση.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι το Snapchat χρησιμοποιείται ευρέως από νεαρά άτομα, τα οποία είναι πιο ευάλωτα σε τέτοιες τεχνικές χειραγώγησης. Μαζί με άλλους μηχανισμούς, όπως τα Snapstreaks, το ατελείωτο scrolling και οι εξατομικευμένες προτάσεις, δημιουργούνται συνθήκες που ενισχύουν την υπερβολική χρήση του smartphone.
Νομικές και πολιτικές συνέπειες
Τα ευρήματα της έρευνας υποδεικνύουν πιθανή παραβίαση του Άρθρου 25 του Digital Services Act, που αφορά τον χειριστικό σχεδιασμό σε Πολύ Μεγάλες Διαδικτυακές Πλατφόρμες. Παράλληλα, ενισχύουν την ανάγκη να συμπεριληφθούν αυστηρότεροι κανόνες για τις ειδοποιήσεις στον επερχόμενο Digital Fairness Act.
Η Bits of Freedom προτείνει:
- οι ειδοποιήσεις να είναι απενεργοποιημένες από προεπιλογή,
- οι χρήστες να μπορούν να επιλέγουν ανά κατηγορία ποιες ειδοποιήσεις επιθυμούν,
- να υπάρχει σαφής διαχωρισμός μεταξύ προσωπικών ειδοποιήσεων και ειδοποιήσεων που δημιουργεί η ίδια η πλατφόρμα.
Η οργάνωση έχει ήδη ενημερώσει το Snapchat και σκοπεύει να απευθυνθεί στις αρμόδιες αρχές, ώστε να σταματήσει η χρήση παραπλανητικών ειδοποιήσεων και να ενισχυθεί η προστασία των χρηστών στο ψηφιακό περιβάλλον.
Πηγή άρθρου: https://edri.org/